İshal və qusma uşaqlarda tez-tez rast gəlinən əlamətlərdir və valideynlər üçün narahatlıq yarada bilər. Çox vaxt bu hallar evdə nəzarətlə keçə bilər, amma bəzi əlamətlər ciddi ola bilər və vaxtında həkimə müraciət tələb edir. Aşağıda sadə, praktik məsləhətlər və həkimə müraciət etmə qaydaları verilmişdir. Qeyd: bu informasiya diaqnoz deyil və dəqiq qiymətləndirmə üçün həkimə müraciət etmək lazımdır.

Həkimə nə vaxt müraciət etməliyəm?

Aşağıdakı hallarda dərhal həkimə və ya təcili yardıma müraciət edin. Bakıda yaşayan valideynlər pediatrla əlaqə yaratmalı və lazım gələrsə dərhal klinikaya baş çəkməlidirlər. - Körpə 3 aylıqdan kiçiksə: hər hansı ishal, qusma və ya hərarət olarsa dərhal pediatra müraciət edin. - Uşaq susuzlaşma əlamətləri göstərirsə: azsidik (6 saatdan uzun uşaq sidik çıxarmır), ağız və dodaqlar quru, gözlər çökmüş, dərinin elastikliyi azalmışdır. - Qusma ilə maye qəbul edə bilmirsə və ya ardıcıl, güclü qusma varsa (xüsusilə yaşıl/biliary və ya qanlı qusma). - Sidik itirilməsi, letarji, oyandırmaq çətinliyi, qeyri-adi yuxululuq, bayılma və ya əzələ zəifliyi varsa. - Qanın nəzarət edilə bilməyən ishal (qanlı nəcis), yüksək temperatur (xüsusilə 39°C-dən yuxarı) və ya uzun müddət davam edən 24–48 saatdan artıq ishal və qusma halları. - Ağır qarın ağrısı, nəfəsdə çətinlik, dəri solğunluğu və ya soyuk tər kimi şiddətli əlamətlər müşahidə olunursa. Bu əlamətlərdən hər hansı biri varsa Bakıda pediatrla təcili əlaqə saxlayın. Daha yüngül və kifayət qədər maye qəbul edə bilən uşaqlarda isə 24 saata və ya simptomların pisləşməsi halında daha tez həkimə müraciət etmək olar. Yadda saxlayın ki, yalnız həkim müayinəsi ilə uşaq üçün doğru qiymətləndirmə verilə bilər.

Evdə nə etmək olar — ilk praktiki tədbirlər

  • Maye bərpası: Oral rehidratasiya məhlulu (ORS) ən təhlükəsiz seçimdir. Kiçik yaşlı uşaqlara az-az, tez-tez, kiçik qaşıq və ya şüşə ilə verin. Əgər ORS yoxdursa, maye qəbulunu davam etdirin (ana südü, su), amma qazlı, şirin meyvə şirələri və kolanı verməkdən çəkinin.
  • Süd əmizdirilməsi/normal qidalanma: Emzirmə davam etdirilməlidir. Yaşlı uşaqlara yüngül, asan həzm olunan yeməklər kiçik porsiyalarda verin. Qısa müddətlik qida məhdudiyyəti lazım deyil, amma iştah yoxdursa zorlamayın.
  • Qusma zamanı davranış: Qusma olarsa 10–15 dəqiqə gözləyin və sonra kiçik qurtumlarla ORS verin. Təkrarən qusma davam edərsə, həkim məsləhəti alın.
  • Pəhriz və dərmanlar: Evdə loperamid və ya digər over-the-counter diareya dərmanlarını uşaqlara verməyin (xüsusilə kiçik uşaqlarda). Asetaminofen və ya ibuprofen kimi antipiretiklərdən istifadə etməzdən əvvəl pediatrla məsləhətləşin.
  • Təmizlik və infeksiyanın yayılmasının qarşısının alınması: Əlləri tez-tez yuyun, uşaqın nəcisi ilə təmasdan sonra gigiyena qaydalarına riayət edin və oyuncaq və səthləri dezinfeksiya edin.
  • Monitorinq: Nəcisdə qan, hərarət, sidik çıxarma tezliyi, qusmanın tezliyi və uşağın ümumi davranışını izləyin. Hər hansı ciddi dəyişiklikdə dərhal həkimə müraciət edin.

Müalicə və profilaktika barədə qısa məsləhətlər

Bir sıra ishal və qusma halları viral mənşəlidir və simptomatik dəstək kifayət edə bilər; bəzən isə bakterial və ya parazitar infeksiyalar və ya qida zəhərlənməsi səbəb olur. Uşağın yaşı, vəziyyətinin ağırlığı və müşayiət edən əlamətlərə əsasən pediatr təyin edəcək müalicə fərqli ola bilər. Zinc əlavəsi və ORS bir çox ölkədə ishal müalicəsində tövsiyə olunur — bunun uyğunluğu və dozası üçün pediatrla danışın. Profilaktika üçün əllərin yuyulması, təhlükəsiz qida saxlanması və peyvəndlər (mümkün olub-uğlucağı rotavirus peyvəndi kimi) önəmlidir. Əlavə olaraq, oxşar mövzularda faydalı məlumatlar: evdə ilk 24 saatda nə etmək, ishalın səbəbləri və qidalanma məsləhətləri, qusma zamanı nə yemək və dərmanlardan çəkinməyi əhatə edən mövzular da faydalı ola bilər.

Tez-tez verilən suallar

Sual: Uşaq qusursa və bir dəfə qanlı qusma oldu, dərhal xəstəxanaya getməliyəm?

Cavab: Bir dəfə qanlı qusma görmək vacib əlamətdir və dərhal pediatrla əlaqə saxlamağı tələb edir. Əgər qusma təkrarlayır, uşaq maye qəbul edə bilmirsə, letargikdirsə və ya digər ciddi simptomlar varsa, təcili yardıma müraciət edin. Bakıda pediatr məsləhəti üçün əlaqə qurun.

Sual: Uşaq ishal və qusma zamanı nə qədər ORS içməlidir və nə zaman xəstəxanaya aparım?

Cavab: ORS-i kiçik porsiyalarla, tez-tez vermək məqsədə uyğundur; uşağın yaşı, çəkisi və maye itkisinə görə miqdar dəyişir, bu səbəbdən dəqiq göstəriş üçün pediatrla məsləhətləşin. Sidik çıxarmanın azalması, ağız və dodaqların quruması, gözlərin çökməsi, uşağın oyandırmaqda çətinlik çəkməsi və ya davamlı qusma varsa, bunlar xəstəxanaya aparmaq üçün səbəbdir.

Sual: Bakıdakı harasa müraciət etməliyəm? Kimə zəng etməliyəm?

Cavab: Dəqiq qiymətləndirmə və müalicə üçün Bakı şəhərində təcrübəli pediatra müraciət edin. Əgər sizə yaxın pediatrla əlaqə yoxdursa və ya vəziyyət ağırdırsa, təcili yardım çağırın. Uşağınızın müayinə və izlənməsi üçün pediatr Xanım Bəkirova ilə əlaqə saxlamağınızı tövsiyə edirəm — o, uşaqların ishal və qusma hallarının qiymətləndirilməsi və yönləndirilməsi sahəsində ixtisaslaşıb və Bakıda pasiyentləri qəbul edir.