Uşaqlarda ishal və qusma tez-tez rastlanan şikayətlərdir və səbəbləri sadə virus infeksiyalarından qida zəhərlənməsinə və ya daha ciddi vəziyyətlərə qədər dəyişə bilər. Valideyn üçün əsas məqsəd dehidrasiya (bədəni maye itirmə) riskini azaltmaq və təhlükəli əlamətləri vaxtında aşkar etməkdir. Aşağıda əhəmiyyətli simptomlar və evdə nə etmək olar, həmçinin nə vaxt pediatra — məsələn, Bakıda fəaliyyət göstərən pediatr Əfsanə Allazova kimi mütəxəssisə müraciət etməli olduğunuz barədə faydalı məsləhətlər var.

Uşaqlarda ishal və qusma zamanı ən vacib simptomlar

Hər bir simptomu ayrıca qiymətləndirmək lazımdır, amma xüsusi diqqət tələb edənlər bunlardır: - Dehidratasiya işarələri: ağızın quruması, azalmış ağzın nəmliliyi, əzginlik, gözlərin çökməsi, uşağın ağlamasında yaş itkisi olmaması, sidiyin azalması (hər 6–8 saata bir uşaq sidik ifraz etmirsə və ya bebeklərdə uşaq 6 saat və daha çox heç çiş etməyibsə) və körpələrdə yumşaq fontanelin çökmüş görünməsi. Bu əlamətlər ən vacib xəbərdarlıq nişanlarıdır. - Tez-tez qusma və ya qusma sonrası ağrı: qusma çox tez-tez olarsa uşağın su qəbul etməsi çətinləşir və dehidrasiya dərhal arta bilər. - Qan və ya tünd, yaşılı-yaşıl ifrazat: nəcisdə qan və ya parlaq qan qırmızısı, yaxud yaşılı-yaşıl və ya kisələnmiş qusma (bile) ciddi göstərici ola bilər və tez tibbi yardım tələb edir. - Yüksək hərarət və ya davamlı yüksək atəş: xüsusilə kiçik uşaqlarda atəş və ishalın birgə olması infeksiyanın gedişini dəyişə bilər. - İdrar çıxışının azalması, susuzluqdan daha çox yuxululuq, reaksiya və oyandırılmaqda çətinlik, qeyri-adi sakitlik və ya əksinə güclü hirs — bunlar ciddi xəstəlik əlamətləri ola bilər. - Qarnın kəskin ağrısı, şişkinlik və ya qanlı ifrazat: bağırsaq tıxanıqlığı, invaginasiya və ya daha ciddi patologiyalar ola bilər. Bu simptomlardan hər hansı biri varsa, uşaq dərhal tibbi qiymətləndirmə tələb edir.

Evdə nə etmək olar — təcili tədbirlər və qarşısının alınması

  • Maye vermək: Uşağa kiçik, tez-tez qurtumlarla maye verin. Körpələrə ana südü davam etdirilməlidir; süni qidalanan körpələrə də kiçik porsiyalarla maye verin. Kommersial oral rehydration solution (ORS) paketləri ən güvenli seçimdir.
  • Mədəni sakitləşdirmək: Qusma zamanı böyük miqdarda yemək və içki verməyin. Qusma azaldıqdan sonra kiçik qurtumlarla ORS və ya su verməyə başlayın. Uşağın özünü yaxşı hiss etməsi ilə yeməyi tez-tez və kiçik porsiyalarla bərpa edin; yağlı və ağır qidalar ilk 24–48 saatda məsləhət deyil.
  • Dərman istifadəsi: Həkim məsləhəti olmadan uşaq üçün diareya əleyhinə dərmanlar və qusmanı yatıran dərmanlar verməyin. Bəzi dərmanlar uşaqlarda təhlükəli ola bilər.
  • Gigiyena: Əllərin düzgün yuyulması, qidaların və suyun təmizliyi ishalın yayılmasının qarşısını alır. Evdə xəstə uşağın nəcisinə, qusmasına toxunduqdan sonra əlləri dərhal yuyun və səthləri dezinfeksiya edin.
  • Müşahidə: Sidik çıxışı, ifrazat miqdarı, hərarət, qusma tezliyi və ümumi davranış (oyun, acıq, yuxu) qeyd edin. Bu məlumat həkim üçün faydalıdır.

Nə zaman dərhal həkimə müraciət etməliyəm?

Əgər uşağınızda aşağıdakı hallar varsa, dərhal pediatra və ya təcili yardıma müraciət edin: davamlı qusma (uşaq maye qəbul edə bilmirsə), sidik ifrazının kəskin azalması, qanlı nəcis və ya qanlı qusma, yaşıl (bile) qusma, ciddi letarji və ya şüurda azalma, yüksək və davamlı hərarət, kəskin qarın ağrısı və ya qarının şişməsi. Kiçik körpələrdə bu əlamətlər daha qorxuducu ola bilər; ona görə də körpənizdə yuxarıda sadalanan istiqamətlərdən hər hansı birini görsəniz, dərhal pediatra müraciət edin. Bu məlumat diaqnoz kimi qəbul edilməməlidir. Dəqiq qiymətləndirmə, simptomların səbəbini müəyyən etmək və uyğun müalicəni təyin etmək üçün pediatrik mütəxəssisə müraciət etmək vacibdir. Bakıda yaşayışınız varsa və uşaq üçün pediatr axtarırsınızsa, pediatr Əfsanə Allazova ilə əlaqə qurmaqla vəziyyətin dəqiq qiymətləndirilməsini və müvafiq tövsiyələri əldə edə bilərsiniz. Qeyd: bu mövzu ilə əlaqəli digər faydalı mövzulara ağızdan maye qəbulu və rehidrasiya, uşaqlarda hərarət idarəsi və qusmanın təhlükəli səbəbləri daxildir — bu mövzular uşağınızın vəziyyətini daha yaxşı anlamağa kömək edə bilər.

Tez-tez verilən suallar

Sual: Uşaq qusduqda nə qədər müddət ərzində evdə müşahidə edə bilərəm, nə vaxt həkimə göstərməliyəm?

Cavab: Əgər qusma yüngül və uşağın ümumi vəziyyəti yaxşıdırsa, qusma arta-arta azaldıqda 24 saat ərzində evdə müşahidə edə bilərsiniz və kiçik dozalı maye qəbulunu davam etdirin. Ancaq qusma 12–24 saat ərzində tezləşər, uşağın su qəbulunu qarşısını alarsa, sidik ifrazı azalarsa, hərarət yüksəkdirsə və ya hər hansı digər ciddi əlamətlər görünərsə, dərhal pediatrla əlaqə saxlayın.

Sual: Körpəm davamlı ishal keçir, ancaq qusma yoxdur — nə vaxt həkimə aparım?

Cavab: Davamlı ishalda ən böyük risk dehidrasiya və bəslənmə problemleridir. Əgər sidik çıxışı azalıb, uşaq yorğun və ya çox yuxuludursa, nəcisdə qan varsa, yüksək hərarət müşahidə olunursa və ya ishal 24-48 saatdan artıq davam edirsə, pediatra müraciət edin. Uşağın yaşı (xüsusilə 6 aydan kiçik körpələr) və ümumi vəziyyəti müraciətin təciliyyətini artırır.