Uşaqlarda ishal və qusma valideynlər üçün narahatlıq doğuran vəziyyətdir. Evdə düzgün ilk yardım göstərə bilmək körpənin maye və elektrolit balansını qorumağa kömək edir və xəstəxanaya getməyin lazım olub-olmadığını müəyyən etməyə imkan yaradır. Aşağıdakı məsləhətlər gündəlik praktikadır, amma unutmayın ki, bu məlumat diaqnoz deyil və dəqiq qiymətləndirmə üçün həkimə müraciət edilməlidir — xüsusilə Bakıda yaşayan valideynlər həkimlə əlaqə saxlamalıdırlar.

Nə etməli — ilk addımlar

1) Sakitləşdirin və müşahidə edin: uşağı rahat vəziyyətdə saxlayın, nəfəs alışı, rəngi, hərəkətləri və sidik ifrazatını izləyin. 2) Maye verin: maye itkisinin qarşısını almaq başlıca məqsəddir. Kiçik porsiyalarla tez-tez maye içirtmək daha faydalıdır. 3) Uşağın yaşına uyğun qidalanma: körpələr üçün əmizdirməni və ya süni qidalanmanı dayandırmayın — ana südü maye və immun qoruma verir. Böyüklər üçün isə yüngül, asan həzm olunan qidalarla qidalanmanı tədricən bərpa edin.

Nə içirtmək və nə etməmək lazımdır

  • Oral rehydration solüsyası (ORS) — ən doğru və təhlükəsiz seçimdir. Açıqlama: aptekdə satılan ORS paketlərini su ilə düzgün nisbətdə qarışdırın və kiçik qurtumlarla tez-tez verin.
  • Ana südü və formulə süd — körpələr üçün davam edin. Qusma varsa da, kiçik fasilələrlə tez-tez əmizdirin və ya az miqdarda formulanı təkrar verin.
  • Su — kiçik qurtumlarla, amma yalnız ORS varsa onu prioritet etmək lazımdır. Böyük həcmdə su birdən-birə vermək qusmaya səbəb ola bilər.
  • Duzlu-su və şəkər həlləri — ev şəraitində təcili və müvəqqəti variant kimi: 1 litr təmiz suya 6 çay qaşığı şəkər və yarım çay qaşığı duz qatmaq olar, amma aptek ORS-i üstünlük verin.
  • Əsasən nə verməmək: kola, enerji içkiləri, yoğun meyvə şirələri və qazlı süd məhsulları — bunlar yüksək şəkər və elektrolit balansını poza bilər. Həmçinin uşağa anti-diareya dərmanlarını (xüsusilə loperamid) və ya antibiotiki həkim məsləhəti olmadan verməyin.
  • Qida bərpası: qusma nisbətən sakitləşdikdən sonra yüngül, duzsuz və az yağlı qidalardan başlayın — banan, düyü, alma püresi, qovrulmamış tost (BRAT prinsipi tam tələb deyil, yaşa uyğun qidalanmanı davam etdirmək vacibdir).
  • Qurtarma tədbirlərindən çəkinin: uşağı zorla çox miqdarda yemək və ya içirməyin; evdə intravenoz maye və ya sürətlə suda həll edən dərmanları tətbiq etməyin. Evdə antibakterial və ya antispazmodik dərmanları təyin etməyin.

Bu hallar olduqda dərhal həkimə müraciət edin

Aşağıdakı əlamətlərdən hər hansı biri olarsa, dərhal pediatrla əlaqə saxlayın və ya təcili yardım axtarın: uşağın sidiyi azdır (yenidoğulmuşlarda 6 saatdan çox sidik yoxdursa, daha kiçik uşaqlarda isə gündə gözlənilən sidik sayının azalması), ağız və dodaqların quruması, aşırı yuxululuq və ya qeyri-adi əsəbilik, dərinin solğun və soyuq olması, gözdə və fontanellərdə çökəklik (körpələrdə), davamlı yüksək hərarət (38°C-dən yuxarı), qan və ya sürətlə pisləşən ağrılı qarın, 6 aydan kiçik körpədə qusma və ya hərarət, qusmanın 8 saatdan uzun müddət davam etməsi və ya uşağın maye qəbulunu davamlı olaraq saxlaya bilməməsi. Bakı və ətrafında yaşayan valideynlər üçün belə hallarda təcili pediatr konsultasiyası tövsiyə olunur.

Tez-tez verilən suallar

Sual: Uşağın qusması varsa ana südünü dayandırmalıyam?

Cavab: Xeyr. Körpələrə ana südü ilə qidalanmanı davam etdirmək vacibdir — ana südü maye və immun dəstək verir. Qusma olduqda kiçik, tez-tez əmizdirmələr daha məqsədəuyğundur. Əgər körpə əmizdirildikdən dərhal sonra davamlı qusursa və maye qəbulunu saxlaya bilmirsə, pediatrla əlaqə saxlayın.

Sual: Evdə hazırlanan duz-şəkər məhlulu (ev ORS) necə hazırlanmalıdır və təhlükəsizdirmi?

Cavab: Aptekdə satılan ORS-lər daha etibarlıdır, amma təcili vəziyyətdə 1 litr təmiz suya 6 çay qaşığı şəkər və yarım çay qaşığı (təxminən 2.5 q) adi duz əlavə etməklə müvəqqəti həll hazırlamaq olar. Dəqiq nisbətlərə riayət etmək vacibdir — həddindən artıq şəkər və ya duz vəziyyəti pisləşdirə bilər. Mümkün olduqda aptek ORS istifadə edin və ya pediatrdan məsləhət alın.

Sual: Uşağa probiotik verməliyəm?

Cavab: Probiotiklər bəzi hallarda faydalı ola bilər, lakin onların istifadə qaydası və dozası uşağın yaşından və vəziyyətindən asılıdır. Həkim tövsiyəsi olmadan uşağa probiotik və ya hər hansı dərman verməyin. Bakıdakı pediatrınız vəziyyəti qiymətləndirərək uyğun məhsulu məsləhət görə bilər.

Bu mövzu ilə əlaqəli digər faydalı mövzulara: uşağın dehidrasiya əlamətləri, qusma və ishal zamanı pəhriz bərpası və uşaqlarda yoluxucu xəstəliklərin profilaktikası daxildir. Bu məlumat xəstə diaqnozu deyil; dəqiq qiymətləndirmə və müalicə üçün pediatrla məsləhətləşin.

Əlavə məsləhət və qiymətləndirmə üçün Bakı şəhərində fəaliyyət göstərən pediatr Əfsanə Allazova ilə əlaqə saxlaya bilərsiniz — müayinə və fərdi məsləhət üçün həkimə müraciət etməyiniz məsləhətdir.