Uşaqlarda baş ağrısı valideynləri narahat edən, lakin çox vaxt ciddi olmayan bir simptomdur. Məktəbli yaşlı uşaqlarda tensiya tipli baş ağrıları və migren daha tez-tez rastlanır, kiçik uşaqlarda isə baş ağrısı bəzən infeksiyalar, diş narahatlıqları və ya görmə problemləri ilə bağlı ola bilər. Aşağıda baş ağrısının ən yayılmış səbəbləri, evdə edilə biləcək ilkin tədbirlər və pediatrla əlaqə saxlamağa ehtiyac olan hallar barədə praktiki məsləhətlər verilmişdir. Qeyd: bu məlumat diaqnoz deyil; dəqiq qiymətləndirmə üçün həkimə müraciət etmək lazımdır.
Səbəblər və təsir edən əsas faktorlar
Uşaqlarda baş ağrısının səbəbləri müxtəlif ola bilər. Ən çox rast gəlinənlərə aşağıdakılar daxildir:
Ən çox görülən səbəblər
- Tensiyaya bağlı baş ağrıları: stress, sinir gərginliyi, uzun müddət eyni pozisiyada qalma (məsələn, kompüter və ya telefon qarşısında əyilmiş duruş).
- Migren: ailədə migren anamnezi varsa, uşaqlarda da tez-tez ataklar ola bilər; adətən ürəkbulanma, işığa və səsə həssaslıq müşahidə olunur.
- Virus infeksiyaları və qrip: ümumi vəziyyətin pozulması ilə birlikdə baş ağrısı ola bilər.
- Görmə problemləri: uzaq və ya yaxına görmə çatışmazlığı şikayət kimi baş ağrısına səbəb ola bilər.
- Yuxu pozuntuları və yorğunluq: natamam yuxu, tez-tez oyanmalar baş ağrısını artırır.
- Dehidratasiya və düzgün qidalanmamaq: maye çatışmazlığı və uzun müddət yemək yeməmək baş ağrısına səbəb olur.
- Sinus xəstəlikləri: üz və alın nahiyəsində ağrı, bəzən burun tutulması ilə müşayiət olunur.
- Dərmanların həddindən artıq istifadəsi: ağrıkəsicilərin tez-tez və uzun müddətli istifadəsi rebound baş ağrılarına gətirib çıxara bilər.
- Travma və ya baş zədəsi: son zamanlarda baş travması varsa, diqqətlə qiymətləndirmək lazımdır.
Evdə ilk yardım və profilaktika
- Rahat mühit yaradın: səs-küy və parlaqlığı azaldın, uşağı sakit və qaranlıq otaqda yatmağa və dincəlməyə təşviq edin.
- Maye verin və yüngül qidalandırın: su və elektrolit tənzimləyici içkilər, yüngül qəlyanaltılar (qurudulmuş meyvə, kraker) kömək edə bilər.
- Sərt kompres təklifi: alın və ya boyun nahiyəsinə sərin və ya ilıq kompres qoymaq rahatlaşdırıcı təsir göstərə bilər.
- Yuxu və gün rejimini nizamlayın: müntəzəm yatma və oyanma saatları, ekran vaxtının məhdudlaşdırılması, yuxu gigiyenası önəmlidir.
- Ekran fasilələri və duruş korreksiyası: kompüter və telefon istifadəsində fasilələr, düzgün oturuş uşağın boyun əzələlərini rahatlaşdırır.
- Göz müayinəsi: görmə problemləri şübhəsi olduqda optometristə müraciət edin.
- Ağrıkəsici istifadəsi: acetaminophen və ya ibuprofen bəzən qısa müddətli rahatlama verə bilər; dozanı və istifadəni yalnız pediatr məsləhəti ilə müəyyən edin.
- Ağrının gündəliyini aparın: ağrının tezliyi, müddəti, yemək, yuxu və məktəblə əlaqəli amilləri qeyd etmək həkim üçün faydalıdır.
Nə vaxt pediatr və ya mütəxəssisə müraciət etməli
Aşağıdakı hallar müşahidə edilərsə, uşağı mütləq pediatrik konsultasiya üçün göstərmək lazımdır:
- Ağrı tez-tez təkrarlanır və gündəlik fəaliyyətə və məktəbə təsir edir.
- Ağrı birdən, çox güclü şəkildə başlayır ("göy gurultusu" tipli) və ya əvvəlki şablondan kəskin fərqlənir.
- Qulaq, göz və ya nitqdə dəyişikliklər, əzələ zəifliyi, koordinasiya pozğunluğu, bayılma, davamlı qusma kimi nevroloji əlamətlər.
- Baş travmasından sonra yeni başlayan və ya pisləşən baş ağrıları.
- Ağrıya yüksək hərarət, qızartı, boyun sərtliyi və ya digər ciddi infeksiya əlamətləri qoşulubsa.
- Ağrıkəsicilərə yaxşı reaksiya vermirsə və ya dərmanların tez-tez istifadəsi müşahidə olunursa.
Pediatr ümumi müayinə aparacaq, lazım gələrsə göz müayinəsi, nevroloji qiymətləndirmə və laborator və ya görüntüləmə tədqiqatlarına istinad edə bilər. Dəqiq qiymətləndirmə üçün həkimə müraciət etmək lazımdır. Bu məlumat diaqnoz deyil və yalnız ümumi məlumat məqsədi daşıyır.
Tez-tez verilən suallar
Sual: Uşağın tez-tez baş ağrısı olarsa evdə nə qədər gözləməliyəm?
Cavab: Bir-iki yüngül sindromlu baş ağrısı adətən evdə müşahidə oluna və sadə tədbirlərlə (istirahət, maye, soyuq/isti kompres) yüngülləşdirilə bilər. Lakin ağrılar tez-tez təkrarlanır, uşağın gündəlik fəaliyyətini məhdudlaşdırır və ya yuxarıda qeyd olunan ciddi əlamətlərdən hər hansı biri varsa, dərhal pediatrla əlaqə saxlayın.
Sual: Migren şübhəsində necə davranmaq lazımdır?
Cavab: Migrenə xas işığa və səsə həssaslıq, ürəkbulanma və pulsasiya tipli ağrı müşahidə oluna bilər. Uşağı sakit, qaranlıq otağa yerləşdirib maye vermək və ağrıkəsici istifadə etməzdən əvvəl pediatrla məsləhətləşmək yaxşıdır. Uzunmüddətli və tez-tez ataklarda pediatr sizi pediatrik nevroloqa yönləndirə bilər.
Uşağınızın baş ağrısının qiymətləndirilməsi və müalicəsi üçün pediatr Könül Mirzəyevaya müraciət edə bilərsiniz. Həkim uşaq üzrə ümumi müayinə aparacaq, lazım gəldikdə əlavə müayinələr və müalicə planı təyin edəcək.