Vajinal axıntı (sekresiya) çox vaxt adi fizioloji prosesdir, lakin rəngi, qoxusu, miqdarı və yanaşı simptomlar dəyişərsə infeksiya və ya başqa vəziyyətlərin əlaməti ola bilər. Bu məqalədə vajinal axıntının qiymətləndirilməsi zamanı gynekoloqların hansı müayinə və testlər istədiyini, necə hazırlaşmalı olduğunuzu və nəticələr əsasında nələr gözləyə biləcəyinizi sadə və aydın şəkildə izah edirəm. Unutmayın: bu məlumat diaqnoz deyil və dəqiq qiymətləndirmə üçün həkimə müraciət edilməlidir.

Ginekoloji müayinə zamanı nə gözləmək olar?

Müayinə adətən tibbi tarixçə (çəkişlər, cinsi həyat, hamiləliklər, dərmanlar), simptomların başlanğıcı və xarakteri barədə suallarla başlayır. Sonra fiziki müayinə və vagina-yayıcı testlər aparılır. Aşağıdakılar adi prosedurlardır: Speculum (spekkulum) müayinəsi: vajina divarları və serviks vizual olaraq yoxlanılır, axıntı yığmaq üçün steril tamponla nümunə götürülür. Bimanual müayinə: həkim əlləri ilə uşaqlıq, borular və yumurtalıqları qiymətləndirir — ağrı, həcm və şişkinlik axtarılır. Vulva və perineumun vizual yoxlanışı: qaşınma, qızartı, lezyon və ya xırıltı varsa qiymətləndirilir. Bu müayinələr qısa müddət davam edir, əksər hallarda ağrısızdır; ancaq narahatlıq olarsa həkimə bildirin.

Vajinal axıntı üçün əsas analizlər və testlər

  • Wet mount (islak sürmə): mikroskop altında selikdə hüceyrələr, trikomonad, göbələk filamentləri və ya bakterial dəyişikliklər axtarılır.
  • pH ölçümü: normal vaginal pH adətən 3.8–4.5 arasındadır; yüksəlmiş pH bakterial vaginoz və ya trixomonas üçün göstərici ola bilər.
  • KOH test (amik trədi məhlul): axıntının üzərinə kalium hidroksid damcısı qoyularaq göbələk spesifik qoxu və görünüş yoxlanılır (whiff test).
  • Gram boyama: bakterial flora və nəzarət üçün servikal/yaxın axıntı nümunələrinin mikroskopik analizi.
  • Kültür (bakterial/göbələk): dəqiq identifikasiya və antibiotikə həssaslıq üçün nümunə laboratoriyada yetişdirilir; bəzi hallarda nəticə 2-5 günə çıxır.
  • NAAT/PCR testləri: Chlamydia trachomatis, Neisseria gonorrhoeae, Trichomonas vaginalis kimi cinsi yolla keçən infeksiyaların dəqiq molekulyar aşkarlanması üçün ən həssas testlərdir.
  • HSV testi: əgər xoralar və ya baloncuklar varsa, herpes virusu üçün PCR və ya kültür alınır.
  • Qanın ümumi analizi (CBC) və CRP: əgər sistemik infeksiya şübhəsi varsa iltihab göstəriciləri yoxlanıla bilər.
  • Rutin cinsi yoluxan xəstəliklər serologiyası: sifilis (VDRL/TPHA) və HİV testləri risk qiymətləndirməsinə görə təklif edilə bilər.
  • Hamiləlik testi: hamiləliklə əlaqəli axıntı və ya yoluxma riskini qiymətləndirmək üçün sidik və ya serum hCG testi.
  • Pap sürməsi və HPV testi: servikal patoloji və HPV infeksiyasını qiymətləndirmək üçün uyğun yaş və riskə görə götürülə bilər.

Necə hazırlanmalı və testlərdən sonra nə gözləmək olar?

Testlərdən əvvəl bir neçə praktik məsləhət faydalıdır: müayinə və nümunə götürülmədən 24–48 saat əvvəl cinsi əlaqədən, vajinal krem və ya duşdan istifadə etməmək, menstruasiyadan əvvəl mümkün qədər nümunə götürmək daha yaxşı nəticə verir. Antibiotik və antifungal dərmanlar testə təsir edə bilər — əgər dərman qəbul etmisinizsə, həkimə bildirin. Nümunənin növünə görə nəticələr dərhal (islak sürmə), bir neçə gün (kültür) və ya 1 həftəyə qədər (molekulyar testlər) çıxır. Nəticələrə əsasən həkim məqsədyönlü müalicə təyin edəcək — məsələn, göbələk üçün antifungal kremlər və ya ağızdan dərmanlar, bakterioloji infeksiya üçün uyğun antibiotik, trixomonas üçün xüsusi terapiya və ya cinsi partnyorun da müalicəsi. Bəzi hallarda simptomlar yüngülləşdirilə bilərsə də, düzgün müalicə üçün laboratoriya və müayinə nəticələri vacibdir. Bu mövzu ilə yaxın əlaqəli digər mövzulara qısa istinad: axıntının rəngi və pis qoxusu, vaginal qaşınma və yanma, aşağı qarın ağrısı və aybaşı pozğunluqları — bunlar eyni klasterdə araşdırılan mövzulardır və əlavə qiymətləndirmə tələb edə bilər. Bu məlumat diaqnoz deyil. Dəqiq qiymətləndirmə, düzgün test seçimi və müalicə üçün Bakıda həkimə müraciət etmək vacibdir. Dəqiq diaqnoz və fərdi müalicə üçün gynekoloq Xuraman Qaribovaya müraciət edə bilərsiniz.

Tez-tez verilən suallar

Sual: Hangi test ən sürətli nəticəni verir və həmin gün cavab alına bilərəmmi?

Cavab: Islak sürmə və pH ölçümü həkimin kabinetində dərhal edilən və nəticəsi bir neçə dəqiqə içində məlum olan testlərdir. Lakin daha dəqiq identifikasiya üçün kültür və molekulyar testlər lazımdır ki, onların cavabı bir neçə gün və ya həftə tələb edə bilər.

Sual: Əgər antibiotik və ya antifungal dərman qəbul etmişəmsə, testlərin nəticəsi düzgün olacaqmı?

Cavab: Müalicə altında olarkən bəzi testlər səhvən neqativ çıxa bilər, çünki dərman mikroorqanizmləri azaltdığı üçün laboratoriya tapmaq çətinləşə bilər. Bu səbəbdən həkimlə qəbul etdiyiniz bütün dərmanlar barədə əvvəlcədən danışmaq və mümkün olduqda dərmanları testdən əvvəl dayandırmaq barədə məsləhət almaq lazımdır.

Sual: Evdə götürülən testlər etibarlıdırmı və onlardan istifadə edə bilərəmmi?

Cavab: Bazarında olan bəzi ev testləri (məsələn, pH testləri) ilkin məlumat verə bilər, amma infeksiyanın dəqiq tipi və uyğun müalicə üçün peşəkar müayinə və laboratoriya analizləri vacibdir. Ev testləri yalnız ilkin göstərici kimi istifadə olunmalıdır.