Öskürək uşaqlarda geniş yayılmış simptomdur və adətən yüngül virus infeksiyalarından yaranır. Lakin öskürəklə yanaşı nəfəs alma çətinliyi müşahidə edilərsə, vəziyyət ciddi ola və dərhal tibbi yardım tələb edə bilər. Bu məqalədə öskürək və nəfəs alma çətinliyi olduqda hansı əlamətlər sizi narahat etməlidir, nə etməli olduğunuz və nə vaxt dərhal Bakıda həkimə müraciət etməli olduğunuz barədə praktiki, aydın məlumat verilir. Bu məlumat diaqnoz deyil — dəqiq qiymətləndirmə üçün pediatrla məsləhətləşmək lazımdır.

Nə üçün öskürək ilə nəfəs alma çətinliyi meydana çıxır?

Öskürək təkbaşına bəzən sadəcə boğazın qıcıqlanması deməkdir, ancaq nəfəs alma çətinliyi ilə birləşəndə bir neçə əsas səbəb nəzərə alınmalıdır: bronxiolit və ya pnevmoniya (xüsusilə kiçik uşaqlarda), xırıltı ilə gedən allergik bronxit və ya astma, kruplar (öskürəkli, qıvrım səsli tənəffüs), yad cisimin tənəffüs yollarına düşməsi (birdən başlayan kəsici öskürək, boğulma), ağır allergik reaksiya (anaraflaksiya) və ya hava yollarının daralması. Bu səbəblər arasında fərqləndirmə üçün uşaqın yaşı, simptomların qəfil başlayıb-başlamaması, hərarət, tənəffüs sürəti və uşaqın ümumi vəziyyəti vacibdir.

Dərhal həkimə müraciət etməli olduğunuz əlamətlər

  • Mavi və ya solğun üz, dodaqlar və dırnaqlar (sianoz) — oksigen çatışmazlığının təhlükəli əlamətidir.
  • Çox sürətli nəfəsalma (uşağın sinəsi və qarın sahəsi tez-tez hərəkət edir) və ya nəfəsalma zamanı qabırğa arası və boyun əzələlərinin qüsurlu çöküb-qalxması (retraksiya).
  • Uşağın sakit oturmaq ya da oynamaq iqtidarında olmaması, ağır letarji və ya yuxulu vəziyyət; uşağı oyanmaq çətinləşirsə.
  • Uşağın yemək və ya südlə əmizdirmə zamanı nəfəs almaqda çətinlik çəkməsi və ya boğulma hissi.
  • Qısa müddətdə başlayan şiddətli, qısrcı öskürək və ya kəskin boğulma/udqunma, yad cisim şübhəsi varsa.
  • Dinləyərkən yüksək səviyyədə xırıltı və ya nəfəs aldıqda xırıltının eşidilməsi, xüsusilə istirahət zamanı — stridor və ya expirator xırıltı.
  • Uşağın üzü, boynu və ya dodaqlarında şişkinlik, dərhal inkişaf edən allergik əlamətlər (anafilaksiya şübhəsi).
  • Tənəffüs dayanma epizodları (apnoe) və ya tutma hallarının müşayiəti.
  • Yüksək hərarət ilə birlikdə sürətlə pisləşmə və ya antibiotikə ehtiyac düşünülürsə — pediatrın tez qiymətləndirməsi tələb olunur.

Ev şəraitində nə etmək olar — ilk tədbirlər

Əgər əlamətlər yüngüldür və uşaq sakitdirsə, aşağıdakı sadə tədbirlər kömək edə bilər: uşaqı rahat vəziyyətə gətirin (oturma mövqeyi çox vaxt nəfəs almağı asanlaşdırır), quru və sıx olmayan geyim geyindirin, otaqda nəmli hava (yüngül buxar və ya soyuq buxarlı nəmləndirici) uşağın boğazını və hava yollarını rahatlata bilər. Əvvəlcədən həkiminiz tərəfindən təyin olunmuş bronxodilatator (inhaler/nebulyator) varsa, göstərişə uyğun istifadə edin. Uşağa heç vaxt öskürək üçün birbaşa dərman vermədən əvvəl pediatrla məsləhətləşin — xüsusilə 2 yaşdan kiçik uşaqlarda öskürək dərmanlarından çəkinmək lazımdır. Yad cisim şübhəsində uşağı tək qoymayın və dərhal tibbi yardım çağırın. Əgər uşaqın vəziyyəti ani şəkildə pisləşirsə (məsələn, nəfəs dayanması, mavi rəng), dərhal təcili yardım xidmətinə və ya ən yaxın təcili yardım şöbəsinə baş vurun. Bakıda yaşayırsınızsa, uşağın təcili vəziyyətində ən yaxın xəstəxananın təcili yardımı ilə əlaqə saxlayın və ya pediatrınızla əlaqə yaradın.

Tez-tez verilən suallar

Sual: Uşaq öskürür və gecə nəfəsində xırıltı var — evdə nə vaxt baxım kifayətdir, nə vaxt həkimə getməliyəm?

Cavab: Əgər uşaq oynayır, normal yemək yeyir və yalnız yüngül xırıltı və öskürək varsa, ilk 24–48 saat ərzində evdə müşahidə və sadə tədbirlər (rahatlaşdırma, otaq havasının nəm saxlanması) yetərli ola bilər. Lakin xırıltı dinc vaxtda da qalır, öskürək artır, nəfəs sürəti yüksəlir, uşaq yeməkdən imtina edir və ya daha yorğun görünürsə — o zaman dərhal pediatr qiymətləndirməsi lazımdır. Bakıdakı pediatrınıza zəng edərək məsləhət alın; əgər uşaqın nəfəs alması çətinləşirsə və ya mavi rəng qeyd olunursa, təcili yardıma müraciət edin.

Sual: Uşağın birdən-birə öskürəyib, boğulma və udqunma çətinliyi var — nə etməliyəm?

Cavab: Birdən başlayan, güclü boğulma və udqunma çətinliyi yad cisim ehtimalını göstərir və bu vəziyyət təcili müdaxilə tələb edir. Uşağı sakitləşdirməyə çalışın, onu tək qoymayın və dərhal təcili yardım çağırın. Evdə xüsusi manevrəri tətbiq etməzdən əvvəl təcili yardım operatorunun və ya təlim keçmiş şəxsin məsləhətini alın. Bu, təhlükəli vəziyyət ola bilər — uşağı ən yaxın təcili yardım şöbəsinə aparmaq və ya Bakıda olan pediatrınızla dərhal əlaqə saxlamaq vacibdir.

Bu məqalədə verilən məlumat qısa təlimat xarakterindədir və diaqnoz qoymaq üçün kifayət deyil. Dəqiq qiymətləndirmə, müayinə və lazımi müalicə üçün mütləq pediatrla məsləhətləşin. Bakıda uşaqınızın vəziyyətini qiymətləndirmək və uyğun müalicəni təyin etmək üçün pediatr Xanım Bəkirova ilə əlaqə saxlayın — əgər simptomlar ağrılı və ya təhlükə yaradan səviyyədədirsə, əvvəlcə təcili yardım xidmətinə müraciət edin.