Bir çox qadın menstrual dövründə gecikmə, ağrılı aybaşı və ya qəfil əhval dəyişikliyini “hava dəyişikliyi”, “yorğunluq” və ya “öz-özünə keçər” kimi izah edir. Amma əksər hallarda fonunda iki əsas səbəb dayanır: xroniki stress və yuxu çatışmazlığı.

Ginekoloqların müşahidələrinə görə, uzunmüddətli gərginlik həm hormonal balansı, həm də aybaşı dövrünün sabitliyini birbaşa təsir edir.

Stress qadın orqanizmini necə dəyişir?

Stress zamanı orqanizm kortizol və digər “stress hormonları”nı daha çox ifraz edir. Bu hormonlar:
• yumurtalıqların normal işinə mane ola bilər;
• ovulyasiyanı gecikdirə və ya müvəqqəti “söndürə” bilər;
• progesteron və estrogen balansını poza bilər.

Nəticədə dövr uzanır və ya qısalır, aybaşı daha ağrılı keçir, arada “ləkələnmə” şəklində qanaxmalar yarana bilər.

Yuxu çatışmazlığı niyə bu qədər vacibdir?

Gecə yuxusu zamanı orqanizm bərpa rejiminə keçir: hormonların ifrazı tənzimlənir, immun sistem aktivləşir, sinir sistemi “sakitləşir”.

Əgər qadın davamlı olaraq 5–6 saat yatırsa və ya yuxuya getməkdə çətinlik çəkirsə, bu aşağıdakı nəticələrə gətirə bilər:
• ovulyasiya pozuntuları;
• dövrün qeyri-müntəzəm olması;
• premenstrual sindromun (PMS) daha kəskin keçməsi;
• əhval dəyişkənliyi, əsəbilik, yorğunluq.

Hansı əlamətlər diqqət tələb edir?

Ginekoloqa müraciəti gecikdirmək olmaz, əgər:
• aybaşı birdən-birə çox azalıb və ya əksinə, çox güclənibsə;
• dövr müntəzəm olub, son aylarda kəskin şəkildə pozulub;
• aybaşılar arası qanlı ləkələnmə müşahidə olunur;
• güclü ağrı, başgicəllənmə və zəiflik yaranır;
• uzun müddətdir stress içində yaşayırsınız və dövrünüz dəyişib.

Bu əlamətlər təkcə stress və yuxu çatışmazlığı ilə deyil, digər ginekoloji və hormonal xəstəliklərlə də bağlı ola bilər. Buna görə “gözləyim, bəlkə keçər” yanaşması təhlükəli ola bilər.

Nəyi özünüz dəyişə bilərsiniz?

Təbii ki, yalnız yuxunu və rejimi düzəltməklə bütün problemlər həll olunmur. Amma bir çox qadın üçün sadə addımlar vəziyyəti xeyli yüngülləşdirir:
• hər gün eyni saatda yatmaq və oyanmağa çalışın;
• yatmazdan 1–2 saat əvvəl telefonu, planşeti, iş kompüterini kənara qoyun;
• axşam ağır yeməklərdən və çox qəhvədən qaçın;
• gündə ən azı 15–20 dəqiqə sakit gəzinti və ya yüngül fiziki aktivlik edin;
• stresslə tək qalmayın — psixoloq, terapevt və ya yaxın insanla danışmaq kömək edə bilər.

Nə vaxt məhz ginekoloqa müraciət etmək lazımdır?

Əgər dövrünüz son aylarda dəyişibsə, hamiləlik planlaşdırırsınız və ya sadəcə özünüzü narahat hiss edirsinizsə, ginekoloqun qəbulu vacib addımdır. Həkim:
• şikayətlərinizi dinləyəcək;
• lazım gələrsə, ultrasəs və analizlər (hormonal panel və s.) təyin edəcək;
• stress və yuxu rejimini də nəzərə alaraq fərdi müalicə planı hazırlaya bilər.

Bu məqalə ümumi məlumat üçündür və öz-özünə diaqnoz qoymaq üçün nəzərdə tutulmayıb. Əgər dövrünüzdə və ya ümumi vəziyyətinizdə sizi narahat edən dəyişikliklər varsa, mütləq ginekoloqla məsləhətləşin — vaxtında müraciət çox vaxt ən böyük problemi sadə addımlarla həll etməyə imkan verir.