İshal və qusma uşaqlarda tez-tez rast gəlinən əlamətlərdir və əksər hallarda ev şəraitində keçə bilər. Lakin bəzi hallarda bu simptomlar ciddi dehidratasiya və ya infeksiya əlaməti ola bilər. Aşağıda valideynlər üçün uşağın ishalı və qusması zamanı hansı əlamətlərin narahatlıq yaratmalı olduğunu, nə etmək lazım olduğunu və Bakıda nə vaxt pediatra müraciət etməyin vacib olduğunu sadə və praktik şəkildə izah edəcəyəm.

Nə vaxt ciddi hesab edilməlidir?

Uşağın ishalı və qusması hər zaman eyni dərəcədə təhlükəli deyil. Ciddi sayılan hallar adətən dehidratasiya əlamətləri, davamlı qusma ilə maye qəbul edə bilməmə, yüksək hərarət, qanlı nəcis və ya çox tez pisləşmə ilə müşayiət olunur. Xüsusilə körpələr (xüsusən 2 aylıqdan kiçiklər), xroniki xəstəliyi olan uşaqlar və immun sistemi zəif uşaqlar daha yüksək risk qrupundadırlar. Bu səbəbdən şübhə olduqda və ya aşağıdakı əlamətlərdən hər hansı biri varsa dərhal həkimə müraciət etmək lazımdır.

Hansı əlamətlər narahatlıq yaratmalıdır?

  • Maye qəbulu azalıb və ya tam dayanıb (uşaq kiçik həcmdə su da qəbul edə bilmir).
  • Təmiz sidik ifrazı azalır — körpələrdə bezin uzun müddət quru qalması, böyük uşaqlarda sidik sayının sürətlə azalması.
  • Ciddi susuzluq əlamətləri: ağız, dil quruluğu, gözlər batmış və ya gözlərə yaş gəlməməsi.
  • Hörümçək dərisi kimi dəridə elastikliyin azalması (dəri dartıldıqda əvvəlki kimi geri qayıtmır).
  • Gözlərdə və ya fontanellərdə (körpələrdə) çökmə — bu, ciddi susuzluq göstəricisidir.
  • Qanlı və ya qara rəngli nəcis, qəhvə kimi görünən qan — qanaxma olma ehtimalını göstərir.
  • Qusma yaşıl (bile) və ya davamlı, güclü qusma — mədə-bağırsaq keçiriciliyinin pozulması və ya bağırsaq tıxanıqlığının əlaməti ola bilər.
  • 38°C-dən yüksək davamlı hərarət və ya hərarətin sürətlə artması, uşağın çox halsız, daim yatmaq istəməsi.
  • Nəfəsalma çətinliyi, sürətli nəfəs alıb-vermə, sinədə çəkilmə əlamətləri.
  • Qasılma, sərt qarın ağrısı, uşağın çox narahat və ya çox sakit olması (adətində kəskin dəyişiklik).
  • Uşağın 2 aylıqdan kiçik olması və ishal/qıcqırma və ya qusma ilə müşayiət olunan hər hansı simptomun olması — bu halda tez bir zamanda pediatrla əlaqə vacibdir.

Ev şəraitində nə etmək olar — praktik məsləhətlər

1) Su və elektrolit bərpası: Uşağa kiçik qurtumlarla tez-tez maye verin. Uşağa uyğun oral rehidratasiya solüsyası (ORS) tövsiyə olunur — aptekdən alınan hazır həllər etibarlıdır. Böyük miqdarda şəkərli içkilər və qazlı içkilərdən çəkinin, çünki onlar vəziyyəti pisləşdirə bilər.

2) Süd və ya formulaya davam etmək: Əgər uşaq ana südü alırsa, əmizdirməyə davam edin. Süni qidalanan körpələrdə də adətən əvvəlki formula ilə davam etmək məsləhətdir; lakin davamlı qusma varsa həkim göstərişi alınmalıdır.

3) Qidalanma: Qusma azaldıqdan sonra yüngül və az miqdarda qidalar (banan, düyü, alma püresi, tosta oxşar yumşaq qidalar) verə bilərsiniz. Yeməyi birdən-birə çox verməyin; kiçik porsiyalarla başlayın.

4) Qusma zamanı mövqe: Qusma əsnasında uşağı üzü üstə yatırmaq olmaz; amma baş və kürəyini bir az yüksəltmək, oturmuş vəziyyətdə dəstək vermək rahat ola bilər. Körpələri yatarkən daima nəzarətdə saxlayın.

5) Dərman istifadəsi: Uşaqlarda diareya və qusma üçün dərmanları həkimin tövsiyəsi olmadan verməyin. Xüsusilə aspirin və bəzi antidiarreyiklər təhlükəli ola bilər.

6) Monitorinq: Uşağın sidik ifrazını, hərarətini, davranışını, nəcis və qusma sayı və xarakterini qeyd edin. Bu məlumat həkim üçün qiymətli olacaq.

Bu mətn həkim diaqnozu deyil və burada verilən tövsiyələr ümumi məsləhətdir. Dəqiq qiymətləndirmə və müalicə üçün pediatrla əlaqə saxlamaq vacibdir. Əgər Bakıda yaşayırsınız və uşağınızın vəziyyəti sizi narahat edirsə, müayinə və məsləhət üçün pediatr İsmayılova Şövqiyyə ilə əlaqə saxlamağınız məsləhətdir.

Tez-tez verilən suallar

Sual: Uşağım bir neçə saat ərzində üç dəfə qusdu və ishalı var — dərhal təcili yardıma getməliyəm?

Cavab: Bir neçə saat ərzində təkrarlanan qusma və ishal diqqət tələb edir. Əgər uşaq maye qəbul edə bilmirsə, sidik ifrazı azalıbsa, halsızdır və ya yüksək hərarəti varsa, dərhal tibbi yardım axtarın. Əks halda əvvəlcə oral rehidratasiya həlləri ilə evdə maye verməyə çalışın və pediatrla əlaqə saxlayın. Bakıdakı pediatrla əlaqə imkanınız varsa, tez qiymətləndirmə faydalıdır.

Sual: Körpəm qusur və bezi uzun müddət quru qalır — bu nə mənaya gəlir və nə etməliyəm?

Cavab: Bezin uzun müddət quru qalması körpədə sidik ifrazının azalması və susuzlaşma əlaməti ola bilər. Bu vəziyyətdə dərhal maye verin (ana südü və ya ORS) və pediatrla əlaqə saxlayın. Körpənin ağız və dodaqlarının quruması, gözlərinin batması və fontanelldə çökmə kimi əlamətlər varsa, təcili tibbi yardım tələb oluna bilər.

Sual: (əlavə məsləhət) Uşağın ishalı və qusması zamanı hansı digər mövzularda məlumat oxumalıyam?

Cavab: Bu xəstəliklə bağlı daha çox praktiki bilik üçün dehidratasiya idarəçiliyi, körpələrdə qidalanma xəstəliyində davam etmə qaydaları, bağırsaq infeksiyalarının profilaktikası (məsələn, əl gigiyenası və peyvəndlər) və nə zaman laborator analizlərə ehtiyac ola biləcəyi mövzularına baxmaq faydalıdır.