Uşaqlarda ishal və qusma çox rastlanan şikayətlərdir və adətən yüngül infeksiya ilə əlaqəlidir. Lakin valideyn üçün əsas məsələ uşağın susuzlaşmaması və vəziyyətin ağırlaşmamasıdır. Aşağıda sadə, praktik məsləhətlər və həkimə müraciət etməli olduğunuz halları görə bilərsiniz. Bu məlumat diaqnoz deyil — dəqiq qiymətləndirmə üçün həkimə müraciət etmək vacibdir.

Qısa izah və ilkin tədbirlər: nə etməli

İshal və qusma uşaqlarda mədə-bağırsaq yolunun infeksiyası, qida zəhərlənməsi, antibiotiklərin təsiri və ya daha nadir səbəblərdən yaranır. Evdə edə biləcəyiniz əsas şeylər: - Uşağa maye verin: kiçik porsiyalarla, tez-tez içirtmək lazımdır. Xüsusilə apteklərdə satılan rehidratasiya məhlulları (ORS) faydalıdır. Körpələrdə əmizdirməni dayandırmayın — davam etmək vacibdir. - Qidalanma: qusma və ishal zamanı ağır yağlı və şəkərli içkilərdən, meyvə şirələrindən və qazlı içkilərdən çəkinin. Kiçik uşaılarda daha çox maye, daha sonra yüngül qida (plov, qaynadılmış kartof, banan, qatıq) verə bilərsiniz. - İstirahət və gigiyena: əl gigiyenası, kəskin ət və göyərti məhsullarının düzgün hazırlanması, xəstənin ayrı qab-qacaq istifadə etməsi yoluxmanı azaltmağa kömək edir. Ev şəraitində dərman verməzdən əvvəl pediatrla məsləhətləşin — bağırsaq hərəkətlərini dayandıran dərmanlar və bəzi qusma əleyhinə vasitələr uşaq üçün zərərli ola bilər.

Həkimə nə vaxt müraciət etməliyəm?

  • Uşaq 2 aydan kiçikdirsə — hər hansı qusma və ya ishal olduqda dərhal həkimə aparılmalıdır.
  • Uşağın sidik çıxarması kəskin azalır (məsələn, beş-6 saatdan çox nəmliyə rast gəlmirsinizsə) və ya nəcisdə azalma varsa — susuzlaşma əlamətidir.
  • Quru ağız, gözlərin çökməsi, sovuşmuş/dəri soyuq olması və ya uşağın çox yuxulu, çətin oyandırılan olması — bu, ciddi susuzlaşma işarəsidir.
  • Qusma nəticəsində maye qəbul edə bilmirsə, davamlı qusma (saatda bir neçə dəfə) və ya qusmanın 24 saatdan çox davam etməsi.
  • Nəcisdə və ya qusmada qan görünürsə (qırmızı və ya qəhvəyi qan), yüksək hərarət (adətən 38.5°C-dən yuxarı) və ya titrətmə varsa.
  • Uşağın nəfəs almaqda çətinlik çəkməsi, göyərmə (dodaqların, üzün mavimsi rəng alması), şiddətli qarın ağrıları və ya epileptik tutmaya bənzər hərəkətlər müşahidə olunarsa.
  • Uşağın vəziyyəti evdə göstərdiyiniz tədbirlərə baxmayaraq pisləşirsə və ya 24–48 saat ərzində yaxşılaşma yoxdursa — pediatrla əlaqə saxlayın.
  • Əgər uşağın immun sistemi zəifdirsə (xroniki xəstəlik, xərçəng müalicəsi, uzun müddətli steroid və ya oksigen dəstəyi kimi hallar) — daha erkən müayinə məsləhətdir.

Evdə praktiki məsləhətlər və nə etməmək lazımdır

Praktik qaydalar: kiçik qurtumlarla maye təklif edin (hər 5–10 dəqiqədən bir bir-iki çay qaşığı və ya kiçik bir neçə qaşıq), ORS istifadə edin və körpələri tez-tez əmizdirin. Ayağı və bədəni yüngül saxlayın, çox isti geyindirməyin. Əgər uşaq az miqdarda da olsa maye içə bilərsə, xəstəxanaya yerləşdirmə ehtiyacı azdır. Nə etməmək lazımdır: həkim məsləhəti olmadan antibiotik, ishal dayandırıcı və ya qusma əleyhinə dərman verməyin; ev reseptləri ilə uşağın qidalanmasını məhdudlaşdırmayın (xüsusilə körpələrdə əmizdirməni dayandırmayın). Bu məsləhətlər ümumi tövsiyədir və fərdi hallarda dəyişə bilər — bu məlumat diaqnoz deyil. Dəqiq qiymətləndirmə və müalicə üçün pediatra müraciət etmək vacibdir. Qısa məna istinadı: oxşar mövzuya aid suallar üçün uşağın susuzlaşması, mədənin qorunması zamanı qidalanma, infeksiyaların profilaktikası və pediatrik müayinələr haqqında məlumatlar faydalı ola bilər.

Tez-tez verilən suallar

Sual: Uşağa qusma olanda nə qədər müddət evdə gözləməliyəm və nə vaxt təcili yardım çağırmalıyam?

Cavab: Əgər uşaq maye qəbul edirsə və nəcisdə qan yoxdur, 24 saat ərzində kiçik sipərlərlə və ORS ilə müşahidə edə bilərsiniz. Lakin körpə 2 aydan kiçikdirsə, maye qəbul edə bilmirsə, susuzlaşma əlamətləri varsa, yüksək hərarət və ya qan müşahidə olunarsa dərhal həkimə və ya təcili yardıma müraciət edin.

Sual: Qusma zamanı əmizdirməni davam etdirmək olarmı? Hər hansı xüsusi qidaları vermək lazımdırmı?

Cavab: Bəli, körpəni mümkün qədər normal şəkildə əmizdirməyə davam edin — əmizdirmə maye və immunitet üçün faydalıdır. Daha böyük uşaqlarda maye və yüngül qidalar (banan, düyü, qızardılmamış kartof, qatıq) ilə başlanılması məqbuldur. Şirəli, qazlı və yüksək şəkərli içkilərdən çəkinin; ORS əsas rehidratasiya vasitəsidir. Hər halda, uşaqda ishal və qusma davam edərsə və ya vəziyyət pisləşərsə, pediatrla məsləhətləşin.

Bakıda dəqiq qiymətləndirmə və fərdi məsləhət üçün pediatr Əfsanə Allazovaya müraciət edə bilərsiniz. Əfsanə Allazova — pediatriya üzrə ixtisaslı həkim, uşağın vəziyyətini klinik baxış, lazım gələrsə laborator və digər müayinələr əsasında qiymətləndirəcək və uyğun müalicə tövsiyə edəcəkdir.