Aybaşı (menstruasiya) pozuntuları — gecikmə, çox və ya az qanaxma, qeyri-müntəzəm dövr və ya şiddətli ağrı — müxtəlif səbəblərdən yarana bilər. Həkim doğru diaqnoz üçün müəyyən qan analizləri və UZİ müayinələrini tələb edir. Aşağıda, pasiyent dili ilə, hansı analizlərin və ultrasəs tiplərinin nə üçün lazım olduğu, nə vaxt və necə hazırlaşmaq barədə praktiki məlumat verilir. Unutmayın: bu məlumat diaqnoz deyil; dəqiq qiymətləndirmə və müalicə üçün həkimə müraciət etmək lazımdır.

Hansı laborator analizlər adətən tələb olunur və nə üçün?

Həkim tarixçə və şikayətə görə fərdi testlər sifariş edəcək. Aşağıdakılar ən çox tələb olunan analizlərdir və onların məqsədi qısaca belədir: - Tam qan analizi (Hb, Hct, eritrosit, leykosit): anemiya və iltihab göstəricilərini qiymətləndirmək üçün. - Ferritin (qan dəmir ehtiyatı): uzun müddətli qan itkisi və ya zəiflik varsa dəmir çatışmazlığını təyin etmək üçün. - Hormon testləri: FSH və LH (adətən menstrual dövrün 2–5-ci günlərində), estradiol, progesteron (luteal fazada, adətən dövrün 21-ci günü və ya ovulyasiya sonrası 7-ci gün), prolaktin (səhər), TSH (qalxanabənzər vəzi funksiyası) — menstrual dövrlərin nizamsızlığının hormonal səbəblərini araşdırmaq üçün. - Beta-hCG (hamilə testi): gecikmə və ya qanaxma hallarında hamiləliyin istisna edilməsi üçün. - Qlükoza və insulin, lipid profili: PCOS (polikistik over sindromu) şübhəsi varsa metabolik vəziyyəti qiymətləndirmək üçün. - Koagulasiya testləri (APTT, PT/INR) və von Willebrand xəstəliyi üçün spesifik testlər: davamlı və ya çox güclü qanaxma varsa. - İnfeksion testlər: servikal sürtgü və ya PCR testləri (məsələn, Chlamydia, Gonorrhea) lazımdırsa götürülür. Bu testlər həkimin klinik qiymətləndirməsinə görə seçilir; bəziləri dövrün müəyyən günlərində götürülməlidir. Nəticələr yalnız həkim tərəfindən kontekstdə qiymətləndirilməlidir.

Hansılar UZİ müayinələri edilir və nə üçün?

  • Transabdominal (qarın üzərindən) UZİ: əsasən hamiləlik aşkar etmək və böyük kütlələri, maye toplanmalarını qiymətləndirmək üçün istifadə olunur. Dolğun sidik kisəsi ilə daha yaxşı görüntü alınır.
  • Transvaginal (vajinal) UZİ: uşaqlıq və yumurtalıqların detallı qiymətləndirilməsi üçün ən informativ üsuldur. Kiçik miyomlar, poliplər, yumurtalıqda kistalar, endometrium qalınlığı və erkən hamiləlik bu üsulla yaxşı görünür. Cinsi fəaliyyəti olmayan və ya rahat olmayan pasiyentlərdə transabdominal alternativ ola bilər.
  • Doppler UZİ: gərəkli olduqda ovulyasiya problemleri, follikulyar qan dövranı və bəzi hemo-dinamik göstəriciləri yoxlamaq üçün istifadə edilir.
  • Histerosalpingoqrafiya (US və ya rentgen üsulu ilə ayrıdır): xəsarətlər, boru keçməməzliyi və ya silahlı müdaxilə şübhəsi varsa əlavə qiymətləndirmə tələb oluna bilər — bu, adi UZİ-dən fərqlidir və həkim qərar verir.

Hazırlıq, nəticələrin mənası və nə etməli? (praktiki tövsiyələr)

Analiz və UZİ üçün praktiki məsləhətlər: - Menstrual gündəlik (mən nə vaxt başladım, qanaxma müddəti və həcm, ağrılar, əlavə simptomlar) yazın və həkimə gətirin — bu çox faydalıdır. - Hormon analizləri üçün bəzən dövrün müəyyən günləri seçilir (məsələn, FSH/LH 2–5-ci günlər). Həkiminizə menstruasiya tarixlərinizi bildirin. - Bəzi testlər səhər acqarına götürülür; bu barədə nümunə götürmə mərkəzinin təlimatlarını izləyin. - Transvaginal UZİ zamanı boşaltma və ya rahatlıq barədə narahatlıq varsa əvvəlcədən həkimə danışın; alternativ transabdominal UZİ təklif oluna bilər. - Ağır qanaxma, başgicəllənmə, huşunu itirmə, yüksək hərarət və ya kəskin qarın ağrısı kimi ciddi əlamətlər varsa təcili yardım və ya ginekoloqa müraciət edin. Nəticələr: laboratoriya və UZİ nəticələri birlikdə qiymətləndirilir. Məsələn, endometriumun qalınlığı ilə yanaşı hormon səviyyələri, yumurtalıq görünüşü və anemiyanın mövcudluğu bir-biri ilə əlaqələndirilərək səbəb aydınlaşdırılır. Hər bir testin nəticəsi təkbaşına diaqnoz qoymağa yetməz; nəticələri həkiminizlə müzakirə etmək vacibdir. Eyni klasterdəki digər mövzular: hormonal balans pozğunluqları, PCOS, endometrioz və uterin miyomlar aybaşı pozuntularının mümkün səbəbləridir və bunlar da əlavə qiymətləndirmə tələb edə bilər.

Tez-tez verilən suallar

Sual: Menstrual dövrüm qeyri-müntəzəmdir — ilkin hansı analizlər daha sürətli nəticə verər?

Cavab: Əsas ilkin testlər adətən tam qan analizi (anemiya yoxlanması), beta-hCG (hamilə testi) və TSH-dir. Əlavə olaraq, FSH/LH və prolaktin səviyyələri də faydalı ola bilər; bunlar hormonal səbəbləri ayırmağa kömək edir. Həkiminiz klinik vəziyyətə görə başqa testlər də əlavə edə bilər.

Sual: UZİ üçün hazırlaşmaq lazımdırmı və transvaginal UZİ ağrılıdırmı?

Cavab: Transabdominal UZİ üçün dolu sidik kisəsi tələb oluna bilər — bu, daha yaxşı görüntü üçün vacibdir. Transvaginal UZİ adətən qısa və nisbətən ağrısızdır; bəzi pasiyentlərdə yüngül narahatlıq ola bilər. Əgər ciddi ağrı və ya travma varsa, əvvəlcədən həkimə bildirin.

Sual: Bakıda hara müraciət etməliyəm və kimə göstərməliyəm?

Cavab: Bakıda menstrual pozuntuların qiymətləndirilməsi üçün təcrübəli ginekoloqa müraciət edin. Daha dəqiq və şəxsi məsləhət üçün Ceyran Imaməliyeva (ginekoloq) ilə əlaqə saxlaya və müayinə, lazımı analiz və UZİ istiqamətlərini əldə edə bilərsiniz. Yenə də xatırladıram: bu məqalə diaqnoz deyil — dəqiq qiymətləndirmə üçün mütləq həkimə müraciət edin.